Trasa nr 1: Pętla wokół Borów Niemodlińskich
Krótka i łatwa trasa leśna, doskonała na rodzinną wycieczkę. Zdecydowana jej większość prowadzi dobrej jakości drogami szutrowymi, a odcinki asfaltowe wytyczone są drogami o niewielkim lub umiarkowanym ruchu samochodowym. Wycieczka po Borach Niemodlińskich - największym obszarze leśnym Opolszczyzny - spodoba się przede wszystkim miłośnikom natury. Oprócz pięknego lasu odwiedzimy malownicze stawy oraz dwie zaciszne wioski: Szydłów i Goszczowice, w których na miłośników historii i zabytków czekają dwa ciekawe kościoły. Trasa posiada wariant dodatkowy – skrót pozwalający zmniejszyć przejechany dystans o prawie 10 km.
MAPA TRASY: https://www.google.com/maps/d/u/0/viewer?mid=1HhGPyBtBfCjN5559I0bJdCfeo_Yb7Lk&usp=sharing
CHARAKTERYSTYKA TRASY
| Rodzaj trasy | łatwa, turystyczno-terenowa |
| Długość trasy | 33,0 / 23,4 km |
| Czas przejazdu | 2,0–3,0 / 1,5–2,5 h |
| Drogi asfalt/bruk | 5,4 / 4,5 km |
| Drogi gruntowe | 27,6 / 18,9 km |
| Suma podjazdów | 45 m |
| Suma zjazdów | 45 m |
| Najwyższy punkt | 195 m n.p.m. |
| Najniższy punkt | 170 m n.p.m. |
| Dojazd samochodem | parkingi Tułowice, ul. Ceramiczna (osiedle) |
| Dojazd pociągiem | Tułowice, Szydłów, Goszczowice (linia Opole - Nysa) |
CIEKAWE MIEJSCA NA TRASIE
Tułowice
Tułowice to malownicza miejscowość położona w samym sercu Borów Niemodlińskich, w dolinie rzeki Ścinawy Niemodlińskiej. To siedziba prężnie rozwijającej się gminy. Okolice miasta charakteryzują się wyjątkowo wysokim zalesieniem, które zajmuje aż 70% powierzchni gminy oraz łagodnym mikroklimatem Niziny Śląskiej. Pierwsza wzmianka o Tułowicach pochodzi z 1447 r., kiedy to znane były pod nazwą Thylowicz. Historia miejscowości nierozerwalnie wiąże się z produkcją ceramiki, która rozpoczęła się tutaj na początku XIX w. z inicjatywy grafa Ludwika Praschmy. Jego dzieło od 1889 r. kontynuował Erhard Schlegelmilch. Najważniejszym zabytkiem architektonicznym miasta jest klasycystyczny pałac z przełomu XVIII i XIX wieku. Ciekawie prezentują się również tutejsze kościoły: pw. Zmartwychwstania Pańskiego oraz pw. św. Rocha. W zabytkowym budynku starego dworca kolejowego znajduje się kameralne Muzeum Ceramiki "TUŁOWICE poKolei". Po przeciwnej stronie torów, w dawnej fabryce porcelany zlokalizowane jest większe Muzeum Porcelany Śląskiej.
Tułowice, Pałac i Park
Pierwszy zamek stał w Tułowicach już w XVIII wieku i była to prosta, jednoskrzydłowa budowla. W drugiej połowie XIX wieku, za czasów rodziny Frankenbergów, obiekt przeszedł gruntowną przebudowę, zyskując swój obecny, efektowny wygląd w stylu neorenesansowym. To wtedy dobudowano dwa nowe skrzydła i podwyższono pałac. Budowla charakteryzuje się bogato zdobionymi elewacjami, wieżyczkami oraz ryzalitami. Wnętrza pałacu kryją pamiątki po dawnych właścicielach oraz ślady świetności Tułowic jako centrum produkcji porcelany. Rezydencja otoczona jest rozległym parkiem krajobrazowym o powierzchni ponad 6 ha, który jest domem dla wielu rzadkich i egzotycznych gatunków roślin, takich jak tulipanowce amerykańskie, dęby błotne czy choiny kanadyjskie. Najciekawszym obiektem w parku jest dawna piwnica lodowa, w której przechowywano produkty spożywcze. Całość kompleksu pałacowo-parkowego dopełniają pozostałe zabytkowe budowle: czworak, stajnia oraz pozostałości murowano-szachulcowego młyna wodnego z 1763 roku. Obecnie w zabudowaniach przypałacowych mieści się Zespół Szkół. Wnętrza pałacu udostępniane są do zwiedzania jedynie okazjonalnie, ale można go obejrzeć dokładnie z zewnątrz.
Tułowice, Willa przy ul. Parkowej 7
Zabytkowy pałacyk przy ul. Parkowej 7, znany jako „Stara Willa” jest nierozerwalnie związany ze złotym wiekiem tułowickiej porcelany. Został wzniesiony ok. 1890 roku dla Erharda Schlegelmilcha – wizjonerskiego dzierżawcy, a później właściciela tutejszej fabryki, który przekształcił lokalną manufakturę w potężne przedsiębiorstwo o światowej sławie. Budynek, malowniczo położony na skraju parku krajobrazowego w bliskim sąsiedztwie pałacu, zachwyca swoją architekturą. Jest to murowana z cegły, dwukondygnacyjna rezydencja o urozmaiconej bryle, którą zdobią liczne ryzality, kamienne boniowania w narożach oraz charakterystyczna wieżyczka zwieńczona iglicą. Mimo upływu lat we wnętrzach willi zachowały się fragmenty oryginalnego, luksusowego wyposażenia, w tym unikatowy żyrandol wykonany w całości z białej tułowickiej porcelany przez mistrza Wilhelma Kahlerta, a także zabytkowe boazerie i stolarka drzwiowa. Choć obecnie budynek nie jest udostępniony do zwiedzania, warto go obejrzeć z zewnątrz.
Tułowice, Kościół św. Rocha
Pierwszy kościół stojący w Tułowicach był drewniany i nie zachował się do dziś. Obecną świątynię zbudowano w latach 1829-1840 w neoklasycystycznym stylu bazylikowym. Wnętrze kościoła skrywa cenne zabytki sakralne: ołtarz główny z wizerunkiem św. Rocha oraz dwa ołtarze boczne z wizerunkami Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus. Przy murze kościoła znajduje się ślad po dawnych właścicielach ziem tułowickich – płyta nagrobna zmarłego w 1598 roku Heinricha von Dreske, ukazująca postać brodatego rycerza w zbroi.
Tułowice, Kościół Zmartwychwstania Pańskiego
Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Tułowicach to dawna świątynia ewangelicka, wzniesiona w 1913 roku z inicjatywy Erharda Schlegelmilcha, właściciela słynnej tułowickiej fabryki porcelany. Fundator budował go z myślą o licznych fachowcach i mistrzach zdobnictwa, których sprowadził z Suhl w Turyngii do pracy w swoich zakładach. Świątynia przez dziesięciolecia służyła lokalnej społeczności ewangelickiej, a po II wojnie światowej, w wyniku zmian demograficznych, została opuszczona i przez długi czas niszczała, służąc przejściowo jako aula pobliskiego Technikum Leśnego. Dopiero w 1990 roku, dzięki staraniom władz kościelnych i lokalnej społeczności, obiekt odrestaurowano i uroczyście poświęcono jako rzymskokatolicki kościół filialny.
Tułowice, dawna Fabryka Porcelany / Muzeum Porcelany Śląskiej
Produkcja fajansu, a potem porcelany w Tułowicach sięga początku XIX wieku. Pierwsza fabryka fajansu powstała tu w 1813 roku. Obecnie stojąca w mieście fabryka porcelany została uruchomiona w 1894 roku. Jej budowę zainicjowała rodzina Schlegelmilch. Fabryka szybko stała się potęgą na skalę światową, a sygnowana znakiem „RS Tilowitz” porcelana trafiała na najbardziej wymagające rynki, w tym do Stanów Zjednoczonych, które do pierwszej wojny światowej były głównym rynkiem zbytu tułowickiej porcelany. Wyroby te charakteryzowały się niezwykłą lekkością, cienkością ścianek oraz bogatymi zdobieniami z motywami roślinnymi i scenami rodzajowymi.
Obecnie teren nieczynnej już fabryki to fascynujący kompleks architektury postindustrialnej, który mimo upływu lat zachował swój unikatowy charakter. Warto zwrócić uwagę na ceglane zabudowania hal produkcyjnych oraz dawne budynki administracyjne. Część obiektów została zrewitalizowana. Na terenie fabryki znajduje się dziś Muzeum Porcelany Śląskiej. W placówce zgromadzono tysiące eksponatów pochodzących z kilkunastu śląskich manufaktur, ze szczególnym uwzględnieniem wyrobów tułowickich zakładów Schlegelmilchów. Zwiedzający mogą tu podziwiać: kunsztownie zdobione serwisy kawowe i obiadowe, unikatowe figurki, wazony oraz przedmioty codziennego użytku. Ekspozycja ukazuje także ewolucję technologiczną i artystyczną produkcji – od wczesnych fajansów po luksusową porcelanę eksportowaną niegdyś do najbardziej eleganckich domów handlowych w Europie i Ameryce. W muzeum można dowiedzieć się o tajnikach pracy dawnych mistrzów, a także zobaczyć archiwalne zdjęcia i dokumenty związane z życiem robotników oraz właścicieli fabryki. Więcej na stronie: https://muzeumporcelany.muzeatechniki.pl/.
Tułowice, Muzeum Ceramiki „Tułowice poKolei”
Najnowsza placówka muzealna Tułowic mieści się w zabytkowym dworcu kolejowym. Miejsce to w niezwykły sposób łączy historię lokalnego rzemiosła z tradycjami kolejnictwa. Ekspozycja skupia się na prezentowaniu bogactwa tułowickiej ceramiki, od najstarszych wyrobów fajansowych, przez słynną porcelanę z okresu rodziny Schlegelmilchów, aż po bardziej współczesne projekty z czasów powojennych. Zwiedzający mogą tu nie tylko podziwiać gotowe naczynia o misternych zdobieniach, ale także dowiedzieć się więcej o procesie ich powstawania oraz o ludziach, którzy tworzyli historię tutejszych zakładów. Muzeum pełni funkcję centrum edukacyjnego i kulturalnego, gdzie organizowane są warsztaty oraz spotkania promujące dziedzictwo Borów Niemodlińskich. Więcej na stronie: https://tulowice.pl/4670/muzeum-ceramiki-tulowice-pokolei.html.
Bory Niemodlińskie
Bory Niemodlińskie to potężny kompleks leśny, będący największym skupiskiem drzew w zachodniej części górnej Odry, obejmujący obszar 480 kilometrów kwadratowych. To wyjątkowe miejsce jest żywą pamiątką po historycznej Przesiece Śląskiej, gdzie do dziś można podziwiać pierwotny charakter nizinnych lasów mieszanych i liściastych, typowych dla dawnych puszcz. Geograficznie teren ten charakteryzuje się licznymi niewielkimi wzniesieniami Wału Niemodlińskiego, których wysokość przekracza 200 metrów n.p.m., urozmaicając nizinny krajobraz. Obszar Borów jest strefą chronionego krajobrazu i stanowi ostoję dla wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Jedną z największych atrakcji Borów jest ich niezwykłe bogactwo wodne – tutejsze akweny, stawy i śródleśne torfowiska zajmują łącznie aż 1000 ha. Szczególnym miejscem są Stawy Niemodlińskie, powstałe w XVI i XVII wieku w wyniku zagospodarowania wyrobisk rud darniowych. Przez Bory prowadzą liczne drogi leśne, przy których można odnaleźć historyczne pamiątki: leśniczówki z herbami rodu Frankenbergów czy symboliczne kolorowe krzyże: Biały, Zielony i Czarny, będące ważnymi punktami orientacyjnymi na szlakach.
Bory Niemodlińskie, Kolorowe Krzyże
Kolorowe krzyże w Borach Niemodlińskich to jedna z większych ciekawostek turystycznych regionu. W głębi lasu, na styku dawnych granic własnościowych i administracyjnych, odnaleźć można cztery symboliczne znaki: Czerwony, Biały, Zielony oraz Czarny Krzyż. Każdy z nich ma swoją unikalną historię i pełni funkcję ważnego punktu orientacyjnego, ułatwiającego nawigację w gęstym kompleksie leśnym. Choć współczesne krzyże są odnowionymi replikami, ich lokalizacja pozostaje niezmienna od pokoleń, a każda barwa niesie ze sobą inne przesłanie lub legendę. Jako pierwszy powstał Czerwony Krzyż, który stanął w miejscu dawnej karczmy. Wedle legendy, pewnej nocy karczma spłonęła wraz z mieszkańcami, a krzyż w kolorze ognia ma upamiętniać tę tragedię. Biały Krzyż znajduje się przy historycznym trakcie łączącym Tułowice z Prószkowem i według lokalnych podań stanął w miejscu, w którym robotnicy leśni znaleźli ciała zamordowanej w niewyjaśnionych okolicznościach rodziny z dziećmi. Zielony Krzyż postawił właściciel okolicznych dóbr ziemskich, aby upamiętnić dzień, w którym upolował niezwykłego jelenia. Najpóźniej stanął Czarny Krzyż. Wedle miejscowych opowieści znajduje się on w miejscu śmierci leśniczego zastrzelonego przez kłusownika.
Goszczowice
Goszczowice to urokliwa wieś niemal całkowicie otoczona kompleksem Borów Niemodlińskich. Wieś położona jest na lekkim wzniesieniu, skąd rozpościera się widok na okoliczne polana i ściany lasu. Najważniejszym zabytkiem i sercem miejscowości jest kościół pod wezwaniem Matki Boskiej Różańcowej. Ta neogotycka świątynia, wzniesiona z charakterystycznej czerwonej cegły w 1903 r., jest doskonałym przykładem architektury sakralnej tamtego okresu. Wnętrze kościoła charakteryzuje się prostotą i skromnością. Wokół świątyni zachowały się stare drzewa, które wraz z pobliskimi kapliczkami tworzą spójny zespół zabytkowy. W Goszczowicach warto także zwrócić uwagę na budynek dawnej gospody stojący na łuku głównej drogi przez wieś oraz liczne stare zabudowania mieszkalne i gospodarcze.
Staw Pustelnik
Niegdyś w okolicach Tułowic znajdowało się kilkanaście stawów hodowlanych. Większość jednak osuszono, a tereny po nich zamieniono na pola uprawne i łąki. Jednym z ocalałych jest Staw Pustelnik. Hodowano w nim głównie karpie, ale zdarzały się także liny, szczupaki, węgorze czy sumy. Obecnie okolice stawu to cenny przyrodniczo ekosystem pełen ciekawych gatunków flory i fauny. Nad stawem gniazduje ok. 30 gatunków ptaków. Spotkać tu można m.in. kaczki, kormorany, perkozy, gęsi gęgawy, a nawet bociany czarne. Występują tu także rzadkie gatunki płazów i gadów – m.in. ropuchy i kumaki. Świat flory to głównie roślinność szuwarowa i wodna.
Szydłów
Historia położonego w sercu Borów Niemodlińskich Szydłowa sięga średniowiecza. Wieś charakteryzuje się tradycyjną zabudową, w którą wkomponowane są kapliczki i krzyże przydrożne, stanowiące świadectwo lokalnej pobożności i historii. Głównym obiektem wartym zobaczenia w wiosce jest zabytkowy kościół pw. św. Józefa. Świątynia ta została wzniesiona w 1912 r. i pierwotnie służyła lokalnej wspólnocie ewangelickiej. Architektura kościoła jest skromna, ale pełna uroku. Budowla posiada charakterystyczną, niewysoką wieżę zwieńczoną ostrosłupowym hełmem. Jej wnętrze po II wojnie światowej zostało dostosowane do potrzeb liturgii katolickiej. Okolice Szydłowa to gratka dla miłośników przyrody. W bezpośrednim sąsiedztwie wsi znajdują się unikatowe torfowiska oraz śródleśne stawy, które są ostoją dla rzadkich gatunków ptaków i roślin.
SKRÓCONY PRZEBIEG TRASY
Tułowice (stacja kolejowa – ul. Porcelanowa – ul. 1 Maja – ul. Zamkowa – pałac i park) • Bory Niemodlińskie (dojazd pożarowy 25 – Kamień Koronny – dojazd pożarowy 6 – Jeżowy Staw – dojazd pożarowy 6 – dojazd pożarowy 1) • Szydłów (ul. Opolska – ul. Kościelna – ul. Sportowa) • Bory Niemodlińskie (stara leśniczówka „Dębowiec” – dojazd pożarowy 23 – dojazd pożarowy 4 – dojazd pożarowy 3 – Czarny Krzyż – dojazd pożarowy 3 – dojazd pożarowy 5 – Biały Krzyż – dojazd pożarowy 5 – dojazd pożarowy 24) • Goszczowice • Bory Niemodlińskie (dojazd pożarowy 92 – Staw Pustelnik) • Tułowice (ul. Jaśminowa – ul. Ogrodowa – ul. Szkolna – ul. Kościelna – ul. Przedszkolna – ul. Poprzeczna – stacja kolejowa)
SZCZEGÓŁOWY PRZEBIEG TRASY
Plik *.gpx: Trasa nr 1: Pętla wokół Borów Niemodlińskich
0,0 km
Tułowice – Ligota Tułowicka, las (długość odcinka: 19,7 km)
Ze stacji kolejowej w Tułowicach dojeżdżamy do głównej ul. Porcelanowej i skręcamy w prawo. Na skrzyżowaniu 200 m za szkołą skręcamy w lewo, w ul. 1 Maja, a następnie w drugą w prawo ul. Zamkową. Na następnym skrzyżowaniu skręcamy w lewo i wjeżdżamy na teren kompleksu pałacowo-parkowego, przy którym znajduje się Zespół Szkół. Przed pałacem skręcamy w lewo, a zaraz za nim w prawo. Mijamy boisko, wyjeżdżamy z parku, przy niewielkim parkingu, kierujemy się prosto, przejeżdżamy mostek na Ścinawie Niemodlińskiej i na pierwszym rozwidleniu leśnych dróg jedziemy w lewo, na dojazd pożarowy 25 prowadzący w głąb Borów Niemodlińskich. Półtora kilometra dalej nasza droga najpierw łagodnie zakręca w prawo, a potem łagodnie w lewo, przecinając skrzyżowanie leśnych dróg. Na następnym skrzyżowaniu dojazd pożarowy 25 skręca w prawo, a my jedziemy prosto leśną drogą bez oznaczeń, mijając na jej początku paśnik dla zwierząt (nieco w głębi lasu). Poruszamy się prosto ok. 1,2 km i na skrzyżowaniu z dojazdem pożarowym 6 skręcamy w lewo. Sześćset metrów dalej w prawo odbija dróżka do położonego 100 m obok trasy Jeżowego Stawu. Jadąc dalej dojazdem pożarowym 6, na leśnym skrzyżowaniu 600 m dalej skręcamy w prawo. Na kolejnym skrzyżowaniu skręcamy jedziemy prosto przez rozległy plac do asfaltowej drogi, skręcamy w prawo i wjeżdżamy do Szydłowa. Główną drogą jedziemy do centrum wsi, gdzie na skrzyżowaniu z ul. Kościelną skręcamy w prawo. Mijamy malowniczy kościół św. Józefa i na drugim skrzyżowaniu za nim skręcamy łagodnie w lewo, w ul. Sportową. Po chwili opuszczamy wieś i ponownie wjeżdżamy w głąb lasu, jadąc cały czas prosto główną drogą ok. 3 km do dawnej leśniczówki „Dębowiec”. Tu skręcamy w prawo, na dojazd pożarowy 23. Jedziemy prosto ok. 3 km. Po drodze dojazd pożarowy 23 zmienia się w dojazd pożarowy 4. Na dużym skrzyżowaniu z dojazdem pożarowym 3 skręcamy w prawo i mijamy Czarny Krzyż. Czterysta metrów dalej skręcamy w lewo, na dojazd pożarowy 5, którym jedziemy ponad 4 km na skraj lasu przy Ligocie Tułowickiej.
19,7 km
Ligota Tułowicka, las - Tułowice (długość odcinka: 13,3 km)
Na skraju lasu przy Ligocie Tułowickiej skręcamy w drugą w lewo drogę (dojazd pożarowy 24). Możemy też skręcić w prawo (również dojazd pożarowy 24), by wrócić do Tułowic skrótem (opis przejazdu w dalszej części). Jadąc trasą główną, po tym jak skręciliśmy w lewo, na następnym leśnym skrzyżowaniu skręcamy w prawo,
a 1,5 km dalej znów w prawo, cały czas poruszając się dojazdem pożarowym 24. Niecałe 2 km dalej przecinamy drogę wojewódzką 405 i skręcamy łagodnie w prawo. Jedziemy dojazdem pożarowym 24 kolejne 2 km, na leśnym skrzyżowaniu skręcamy w lewo i wyjeżdżamy prosto na asfaltową szosę. Przecinamy linię kolejową Opole – Nysa i wjeżdżamy do Goszczowic. Na pierwszym skrzyżowaniu skręcamy w prawo i po chwili wjeżdżamy w głąb lasu dojazdem pożarowym 92. Po przejechaniu 1,3 km na skrzyżowaniu leśnych dróg skręcamy w prawo i jadąc nadal dojazdem pożarowym 92, mijamy Staw Pustelnik jego zachodnią stroną. Na skrzyżowaniu po północnej stronie stawu skręcamy w prawo i jedziemy brzegiem stawu. Na następnym skrzyżowaniu skręcamy w lewo i od razu w prawo. Niecałe półtora kilometra dalej przejeżdżamy przez tory kolejowe, a 300 m za nimi skręcamy w lewo i wjeżdżamy do Tułowic. Najpierw skręcamy w prawo, potem od razu w lewo, w ul. Ogrodową. Na jej końcu skręcamy łagodnie w prawo (ul. Szkolna), a przy kościele św. Rocha w lewo, w ul. Kościelną. Na drugim skrzyżowaniu skręcamy w lewo, w ul. Przedszkolną, potem skręcamy w drugą w prawo ul. Poprzeczną i docieramy do stacji kolejowej, gdzie kończymy wycieczkę.
TRASA 1.B SKRÓT DO TUŁOWIC
Plik *.gpx: Trasa 01.B - Skrót do Tułowic
Trasa krótsza o 9,6 km; całkowita długość trasy – 23,4 km
Na skraju lasu przy Ligocie Tułowickiej skręcamy z dojazdu pożarowego 5 w prawo, na dojazd pożarowy 24. Jedziemy cały czas prosto ok. 2 km, przejeżdżamy przez mostek na Ścinawie Niemodlińskiej i kierujemy się dalej prosto na teren kompleksu pałacowo-parkowego w Tułowicach. Za pałacem skręcamy w lewo i od razu w prawo, mijamy Zespół Szkół i jedziemy dalej prosto ul. Pocztową. Na kolejnym skrzyżowaniu skręcamy w prawo, na główną drogę i od razu w lewo, w ul. Szkolną. Przy kościele św. Rocha skręcamy w prawo, w ul. Kościelną i zmierzamy dalej trasą główną do mety wycieczki przy stacji kolejowej.
Przebieg trasy, opisy, zdjęcia i mapa:
Przemysław Supernak, SuperGlob
Galeria zdjęć
